A 

aangepaste technologie

technologie aangepast aan de omstandigheden, d.w.z. een technologie die rekening houdt met de technologische en menselijke capaciteit van de bevolking, de natuurlijke omgeving en de financiële draagkracht. Eén van de voordelen van aangepaste technologie is dat de gebruikers minder afhankelijk zijn van experts om de installatie te bouwen en te onderhouden.

actor (mv. actoren)

individu, groep, instelling of landen die of dat actief betrokken is in een bepaald proces. Doorgaans worden de bedrijven, de overheid en de NGO’s als de drie belangrijkste maatschappelijke actoren beschouwd.

aëroob

zuurstof behoevend, verbruikend

agro-industriële landbouw

de industriële aanpak van de landbouw, waarbij de boer zelf weinig of geen beslissingsrecht heeft maar moet doen wat de zaadproducenten en de voedingsindustrie hem voorschrijven

AIDS

afkorting van Acquired Immune Deficiency Syndrome, een dodelijke infectie veroorzaakt door het HIV-virus (Human Immunodeficiency Virus). De ziekte tast het afweersysteem aan waardoor de patiënt veel vatbaarder is voor ziektes en uiteindelijk daaraan sterft.

albast

een zuiver wit, min of meer doorschijnend soort marmer

all-inclusive pakketreizen

een reis die je volledig vooraf betaalt en waarbij alles (verplaatsingen, overnachtingen, maaltijden, toegangsprijzen...) op voorhand door de reisorganisator is gepland. De plaatselijke bevolking ondervindt meestal alleen maar de nadelen van deze vorm van toerisme.

ambitie

het streven naar (iets) beter(s)

anaëroob

zonder zuurstof plaatsvindend of kunnende leven

anticonceptie

de voorkoming van zwangerschap

antiglobalisme

de overtuiging dat de organisatie van de economische en politieke belangen op steeds grotere schaal (en vaak op wereldschaal), negatieve gevolgen heeft voor de gewone mens en het milieu en uitsluitend ten goede komt aan een klein aantal actoren (multinationale ondernemingen, beursspeculanten, de regeringen van de rijke landen...)

archeologie

de studie van de materiële overblijfselen zoals kunstvoorwerpen en nijverheidsproducten uit oude tijden

aristocratie

een verzamelnaam voor de voornaamste families van een land, gebied of stad

artefact

een door mensenhand bewerkt voorwerp uit de oudheid

autochtoon

inheems

Azteken

een oud indianenvolk met een hoge beschaving dat in het huidige Mexico leefde

B 

bachata

een vrij recent muziekgenre, afkomstig uit de Dominicaanse republiek, gekenmerkt door zijn instrumentale eenvoud, uniek gitaargeluid en sentimentele teksten (zoals van een smartlap)

bacterie

een eencellig micro-organisme zonder celkern. Sommige bacteriën zijn ziekteverwekkers, maar de meeste spelen een belangrijke rol in het zelfreinigend vermogen van de natuur doordat ze afvalstoffen afbreken.

beleggingsfonds

een instelling die aandelen samenvoegt en deze als groep aan de beleggers aanbiedt. Door de keuze en de spreiding van de effecten wordt ook het risico gespreid en wordt bijgevolg de kans op zware verliezen kleiner.

beursbelegger

iemand die op de beurs zijn geld omzet in andere vermogensbestanddelen, aandelen of effecten, in de hoop dat de waarde ervan toeneemt

bichroom

tweekleurig

bio-productie

de productie van voedsel op de meest natuurvriendelijke wijze

biodiversiteit

de mate van verscheidenheid aan levende organismen van alle soorten, met inbegrip van onder meer terrestrische, mariene en andere aquatische soorten die in een bepaald gebied voorkomen. De studie van de biodiversiteit omvat onder meer het onderzoek naar de ecosystemen waarvan deze soorten deel uitmaken en van de relaties tussen de verschillende ecosystemen.

biologische waterzuiveringsinstallatie

een installatie die louter gebruik maakt van planten en/of bacteriën om (afval)water te zuiveren

bodemverbeteraar

een stof voor het verbeteren van landbouwgrond. Meststoffen en humus (die de structuur van de bodem verbetert) zijn voorbeelden van bodemverbeteraars.

brainstormen

het spontaan opperen van ideeën en suggesties opperen ter oplossing van een of meer problemen

broeikaseffect

het effect dat ontstaat wanneer de atmosfeer de zonnewarmte doorlaat maar de door het aardoppervlak teruggekaatste stralen tegenhoudt. Hoe hoger de aanwezigheid van CO2 (koolstofdioxide) in de atmosfeer, hoe hoger het broeikaseffect.

C 

capaciteit

de last die een systeem aankan zonder uit evenwicht te geraken

Cariben

het hele gebied van de Caribische Zee met inbegrip van alle eilanden. De Caribische zee wordt omringd door de Grote Antillen (Cuba, Jamaica, Haïti en de Dominicaanse Republiek), de Kleine Antillen (een hele reeks kleine eilandjes zoals Puerto Rico, Martinique, Guadeloupe, Trinidad…), de Zuid-Amerikaanse landen Venezuela en Colombia en ten slotte de Centraal-Amerikaanse landen Panama, Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Guatemala, Belize en Mexico.

casus

praktijkgeval. De studie van een casus noemt men “case study” of gevalstudie.

champeta

een vrij recent muziekgenre afkomstig uit Colombia; ongepolijste dansmuziek met Afrikaanse ritmes

charango

een tiensnarige gitaar afkomstig uit de Andes

community-based toerisme

een vorm van toerisme waarvan de lokale bevolking geen nadelen ondervindt maar integendeel beter van wordt (als tolk, gids, hotelhouder…)

compás

warme, relaxte, creoolse muziek afkomstig uit Haïti met een karakteristieke beat en vloeiende gitaarlijnen

compostering

een natuurlijk proces waarbij organisch materiaal door bacteriën, schimmels en kleine bodemorganismen wordt omgezet in een humusrijk, aarde-achtig product

conformeren

gelijkvormig maken; zich voegen naar

consument

het individu dat beslist over de aankoop en het gebruik van eindproducten

controversieel

aanleiding gevend tot meningsverschil

creools

een taal ontstaan uit elementen van verschillende Afrikaanse talen en het Frans

cultural heritage

Engels voor cultureel erfgoed, d.i. het geheel van tradities, gebruiken, omgevingsfactoren en kunstuitingen die een volk of groep een zekere eigenheid geven

cumbia

muziekgenre afkomstig uit Colombia, gekenmerd door de combinatie van Afrikaanse ritmes en Europese melodieën

D 

degradatie

achteruitgang, verslechtering

denitrificatie

de omzetting van nitraat in stikstofgas (en lachgas) door micro-organismen

devaluering

waardevermindering

discriminatie

het maken van een onrechtvaardig onderscheid tussen personen of groepen

diversiteit

variabiliteit, verscheidenheid

divinator

voorspeller, waarzegger

duurzame ontwikkeling

een ontwikkeling die tegemoet komt aan de noden van het heden zonder de behoeftevoorziening van de komende generaties in het gedrang te brengen

E 

ecolodge

een natuurvriendelijke, toeristische verblijfplaats die voldoet aan de criteria van het ecotoerisme

ecologische voetafdruk

de totale grondoppervlakte die een welbepaalde persoon nodig heeft om zijn consumptieniveau of levenspatroon in stand te houden

ecosysteem

een dynamisch complex van levensgemeenschappen van planten, dieren en micro-organismen en hun omgeving, die in een onderlinge wisselwerking een functionele eenheid vormen

ecotoerisme

een vorm van duurzaam toerisme. Internationaal is de term ecotoerisme (in het Engels "ecotourism") meer ingeburgerd, maar in Nederland spreekt men meestal van "duurzaam toerisme". Strikt genomen is "duurzaam toerisme" een verzamelnaam voor verantwoord toerisme, ecotoerisme, enzovoort.

educatie

onderwijs

effecten

verhandelbare waardepapieren zoals aandelen, obligaties….

egalitair

algemene maatschappelijke gelijkheid voorstaand

emancipatie

de opheffing van discriminatie door toekenning van gelijke rechten en gelijkstelling voor de wet

ethiek

praktische wijsbegeerte die handelt over wat goed en kwaad is

ethisch

het zedelijke, morele, goede op de voorgrond stellend

etnobotanie

de wetenschap die de wederzijdse relaties tussen planten en mensen bestudeert

etnografie

de beschrijving van de samenlevingsvorm en de cultuur van een volk

eutrofiëring

het proces van nutriëntentoevoeging waardoor de productiviteit van het systeem niet langer gelimiteerd wordt door de relatieve beschikbaarheid van nutriënten. In aquatische ecosystemen kan dit leiden tot een overdadige groei van waterplanten en algen met een achteruitgang van de waterkwaliteit als gevolg.

exploreren

verkennen; doorzoeken

F 

fair trade

Engels voor "eerlijke handel"

farmaceutische producten

industrieel bereide geneesmiddelen

fauna

alle dieren van een bepaalde streek, land of een nog groter geografisch gebied

fecale bacteriën

de bacteriën aanwezig in het maagdarmkanaal van mens en dier. Diverse soorten bacteriën die via het voedsel het lichaam binnenkomen, kunnen ziekten van het maagdarmstelsel veroorzaken (vb. Escherichia coli, Salmonella, Shigella spp, Yersinia enterocolitica). Fecale bacteriën zijn ook vaak oorzaak van wondinfecties, infecties van de urinewegen en nosocomiale infecties (vb. E. coli, Klebsiella,...). Een dodelijke fecale bacterie is Yersinia pestis of de pestbacterie.

fem-soc beweging

een beweging die uitgaat van het principe "geen feminisme zonder socialisme". Hoewel het feminisme ontstaan is in de hogere klassen, waren de eerste feministen zich ook al bewust van de onderdrukking van arbeiders en armen en legden zij een verband tussen de onderdrukking van vrouwen en andere maatschappelijke groepen.

feminisering van de armoede

de tendens dat de armoede sneller toeneemt onder vrouwen dan onder mannen

feminisme

het streven naar maatschappelijke veranderingen met als doel het verbeteren van de situatie van de vrouw

flora

alle planten van een bepaalde streek, land of een nog groter geografisch gebied

fonetisch

volgens de uitspraak

fundament

het ondergrondse metselwerk waarop een huis of muur gebouwd wordt; (overdrachtelijk) de uitgangsgedachte van een theorie of een redenering

G 

geboorteregeling

het gebruik van middelen of de toepassing van methoden die tot doel hebben het aantal geboorten en het tijdsinterval tussen twee geboorten naar behoefte te regelen

gecertificeerd hout

hout met een certificaat dat geldt als garantie dat het hout volgens bepaalde normen werd gewonnen

gelijke kansen voor mannen en vrouwen

de afwezigheid van seksegebonden belemmeringen voor deelname aan het sociale, economische en politieke leven

gender

een aanduiding voor de sociale (in plaats van de biologische) verschillen tussen vrouwen en mannen. Genderverschillen zijn aangeleerd, kunnen met de tijd veranderen en kunnen zowel binnen één cultuur als tussen verschillende culturen sterk variëren.

gender budgetting

de verschillende besteding van geld aan mannen en vrouwen, met name in het kader van ontwikkelingssamenwerking

gender mainstreaming

de systematische integratie van de genderdimensie (d.w.z. de respectieve situaties, prioriteiten en behoeften van vrouwen en mannen in het beleid), teneinde de gelijkheid van vrouwen en mannen te bevorderen of algemene beleidsvormen en maatregelen specifiek op dit doel af te stemmen door actief en openlijk en vanaf de ontwerpfase rekening te houden met de effecten daarvan op de respectieve situaties van vrouwen en mannen bij de uitvoering, de controle en de evaluatie van projecten

gendercontract

een geheel van voorschriften die de verhoudingen tussen vrouwen en mannen regelen en die aan vrouwen en mannen bepaalde vormen van arbeid, waarden, verantwoordelijkheden en verplichtingen toewijzen

genetische erosie

het verdwijnen van materiaal van plantaardige, dierlijke, microbiële of andere oorsprong dat functionele eenheden van de erfelijkheid (met name genen) bevat, bijvoorbeeld bij het uitsterven van een soort

glazen plafond

de immateriële barrière die het opklimmen van vrouwen naar leidinggevende functies belet als gevolg van een complex geheel van structuren in door mannen gedomineerde organisaties

globalisering

de tendens om steeds meer economische en politieke activiteiten te organiseren op een grotere, internationale schaal en zelfs op wereldschaal

guiro

een metalen rasp

H 

hectare (ha)

oppervlaktemaat gelijk aan 10 000 m2 of een vierkant van 100 bij 100 meter

helofyt

moerasplant, d.i. een plant die in een waterig substraat wortelt maar waarvan de bladeren boven het wateroppervlak uitsteken

hiërarchie

indeling in volgorde van belangrijkheid

horizontale segregatie

de concentratie van vrouwen en mannen in verschillende sectoren en beroepen

hot topic

een discussieonderwerp dat op dit moment heel erg in de belangstelling staat

hypocriet

schijnheilig

I 

illegaal

onwettelijk

imago

het voorstellingsbeeld dat men heeft van iets of iemand

in spe

in wording

Inca’s

een oud indianenvolk uit het huidige Peru met een hoge beschaving

indianenreservaat

een gebied waarvan het beheer tot doel heeft de cultuur en eigenheid van de indianen zo goed mogelijk te bewaren

intellectuele eigendom

de eigendom van bepaalde ideeën of technologieën waardoor anderen er geen gebruik van kunnen maken tenzij ze daar een vergoeding voor betalen. Het is de eigenaar die - al dan niet in concurrentie met andere eigenaars van een soortgelijke kennis of technologie - de prijs bepaalt. Veel medicijnen zijn bijvoorbeeld zeer duur - hoewel de productiekosten klein zijn - omdat het farmaceutisch bedrijf dat ze ontwikkelde er eigendomsrechten op vordert.

investering

geld dat belegd wordt in de hoop dat dit financiële winst oplevert. Men spreekt echter ook van sociale, ecologische, etc. investeringen. Dit zijn investeringen waarbij niet de financiële maar de sociale, ecologische, etc. winst primeert.

J 

juridisch

betrekking hebbend op het gerecht

K 

kapitalisme

een economisch systeem dat gebaseerd is op de volgende twee basisgedachten: (1) er worden economische activiteiten ontplooid met het oog op winstcreatie en deze winst gaat naar de kapitalist (dit is de persoon die de financiële middelen voor de productie ter beschikking stelde) terwijl de werknemers alleen maar een loon ontvangen; (2) de prijs van de goederen wordt bepaald door de wet van vraag en aanbod zonder dat daarbij rekening wordt gehouden met sociale rechtvaardigheid, gelijke kansen, enzovoort.

kaskawi

een muziekvorm ontstaan in Suriname die elementen van de "kaseko" (dansmuziek) combineert met elementen van de "kawina" (religieuze muziek); de bezetting bestaat uit een koor, een grote sectie van traditionele percussie-instrumenten, keyboards, bas en gitaar

kindersekstoerisme

het reizen naar een ander land met de expliciete bedoeling om daar kinderen seksueel te misbruiken

kleinschalige waterzuivering

waterzuivering voor kleine gemeenschappen (tot ong. 1 000 personen). In afgelegen gemeenschappen is dit de enige mogelijke vorm van waterzuivering.

kolonisatie

het stichten van een wingewest buiten het eigen land met het oog op het aldaar ontplooien van mijnontginning, handelsactiviteiten, landbouw, enz.

L 

label

een etiket met informatie over het product

landschap

onze waarneming van de buitenomgeving (aardoppervlak), met inbegrip van de talrijke functies van deze omgeving en hun onderlinge samenhang

latrine

toilet buitenshuis, bijvoorbeeld op het veld

liberalisme

een politieke stroming gericht op de vrijheid van het individu op het gebied van geloof, economie, maatschappij, enzovoort

linguïstisch

taalkundig

lobbyen

druk uitoefenen op de politieke besluitvorming

Lonely Planet

wereldbekende, gezaghebbende uitgeverij van degelijke reisgidsen

M 

machismo

een term afgeleid van het Spaanse woord "macho", wat "mannelijk dier" betekent. De term verwijst naar het stereotiepe beeld van "mannelijkheid" waarbij de man macht heeft over de vrouw. Een belangrijk kenmerk van het machismo is de agressieve geldingsdrang zowel binnen de relatie als onder vrienden. In het Nederlands ook wel "haantjesgedrag" genoemd.

Maleku’s

één van de acht overblijvende inheemse bevolkingsgroepen van Costa Rica. Tegenwoordig leven de Maleku's in indianenreservaten.

Maya’s

een indianenvolk uit Midden-Amerika dat tussen 300 en 1500 na Christus een zeer hoge graad van beschaving bereikte

media

verzamelnaam voor alle middelen ter verspreiding van kennis en informatie

mensenhandel

de handel in mensen, met name vrouwen en kinderen, om ze te gebruiken als slavinnen, goedkope arbeidskrachten of in de prostitutie

merengue

muziek met een opzwepend ritme, afkomstig uit de Dominicaanse Republiek, die oorspronkelijk op de accordeon werd gespeeld maar tegenwoordig ook op tambora, guiro, saxofoon en trompet

Meso-Amerika

Midden-Amerika

metate

maalsteen

methaangas

aardgas (CH4), dit is het leidinggas waarop onze gasfornuizen, verwarmingsketels, boilers… werken

metropool

een zeer grote stad

migratie

het verhuizen of zich verplaatsen van mensen naar een ander land of gebied

migratiestroom

een grote groep mensen afkomstig van een bepaalde streek die naar een bepaalde andere streek verhuizen

module

een eenheid van een modulair onderwijssysteem, d.w.z. een samenhangend geheel van leerstof dat aan verschillende vakken gerelateerd is en dat zowel de presentatie van de leerstof als de verwerking en de evaluatie van de leerresultaten omvat

monitoring

het uitoefenen van controle of toezicht

monochroom

éénkleurig

monocultuur

de teelt van één gewas op een groot oppervlak en gedurende meerdere jaren na elkaar. Na verloop van tijd verlaagt de opbrengst door de toename van ziektes en plagen.

multimedia

computertoepassing baarbij beeld, tekst en geluid worden gecombineerd

multinational

een zeer grote onderneming met vestigingen in verschillende landen

N 

nationaal park

een gebied van uitzonderlijke waarde op nationaal vlak dat omwille van deze waarde zo intact mogelijk wordt gehouden

natuurreservaat

een natuurgebied waar op basis van een wetenschappelijk gefundeerd beheersplan de nodige maatregelen worden genomen om de fauna, de flora en de natuurlijke processen optimaal te houden, te herstellen of te ontwikkelen

nefast

slecht, noodlottig, funest

neokeynesianisme

het geheel van economische denkbeelden gebaseerd op de theorieën van Keynes (1883-1946), die algemeen wordt beschouwd als de belangrijkste econoom van de eerste helft van de twintigste eeuw

neoliberalisme

een economische stroming waarvan de aanhangers geloven dat vrije concurrentie onontbeerlijk is voor het goed functioneren van de economie en dat de overheid daar zo weinig mogelijk moet tussenkomen

Neolithicum

de laatste periode van het stenen tijdperk, net voordat de mens de metalen ontdekte. Tijdens het Neolithicum leefde de mens al sedentair en deed hij al aan landbouw en veeteelt.

NGO

niet-gouvernementele organisatie, d.w.z. een organisatie die niet afhankelijk is van een of andere overheid en die ijvert voor bepaalde doeleinden die meestal te maken hebben met sociale of ecologische problemen

nitrificatie

proces waarbij ammonium door de micro-organismen Nitrosomonas en Nitrobacter tot nitraat geoxideerd wordt

nomade

een mens die een bestaan zonder vaste woonplaats leidt op grond van zijn cultuur (in deze zin dus niet te verwarren met daklozen en vluchtelingen)

nutriënt

voedingsstof voor planten, zoals onder meer stikstof, fosfor en kalium

O 

onthaasting

het wat kalmer aan gaan doen om stress te voorkomen

organische verontreiniging

vervuiling door stoffen opgebouwd rond het basiselement koolstof (dit zijn zowat alle stoffen waarmee een mens dagelijks te maken krijgt, zoals papier, plastic, hout, voedsel…)

organisme

een levend wezen

ouderschapsverlof

werkverlof dat iemand krijgt om meer tijd te kunnen besteden aan haar of zijn opgroeiende kinderen

P 

Paleolithicum

de oude steentijd, toen de mens nog als een nomade rondtrok en leefde van de jacht en het verzamelen van plantaardig voedsel

partnership

overeenkomst tussen twee ondernemingen om op een aantal domeinen samen te werken

patriarchaat

ordening waarbij de kinderen behoren tot de stam van hun vader, en waarbij het gezag over het gezin wordt uitgeoefend door de vader

patrimonium

alles wat ons door onze voorvaderen is nagelaten

percussie

slagwerk

pesticide

een stof gebruikt in de land- en tuinbouw ter bestrijding van schadelijke organismen of onkruid

petroglief

een rotstekening die tot stand is gekomen door het wegkrassen of -hakken van de bovenste laag van een rots, zodat de lichtere laag daaronder zichtbaar wordt

Polynesië

verzamelnaam voor de meest oostelijke eilanden van Oceanië

poncho

oorspronkelijk Mexicaans, vierkant stuk doek met een hoofdopening

poortwachter

(overdrachtelijk) iemand (meestal een man) die een beleidsfunctie heeft en door zijn positie verhindert dat vrouwen hogerop geraken

positieve discriminatie - positieve actie

op een specifieke groep gerichte reeks van maatregelen met het doel discriminatie uit te roeien of te voorkomen of de nadelen voortvloeiend uit bestaande attitudes, gedragingen en structuren te ondervangen

pre-columbiaans

van voor de ontdekking van Amerika door Columbus (1498) en de daaropvolgende kolonisatie

prehistorie

voorhistorische periode, de tijd waaruit totaal geen geschreven documenten zijn overgeleverd

prijsgarantie

het afspreken van een prijs met de boeren nog vóór de oogst, zodat zij hun investeringen op deze prijs kunnen afstemmen

prostitutie

seksuele diensten die met name vrouwen, maar soms ook kinderen of mannen, tegen betaling verlenen

psychoanalyse

(1) de gezamenlijke psychologische denkbeelden van Sigmund Freud (1856-1939); (2) de psychotherapeutische methode die gebaseerd is op deze denkbeelden. De uitgangsgedachte van Freud was dat alle menselijke handelingen ingegeven worden door de (on- of onderbewuste) seksuele driften. De ontwikkeling van de mens van baby tot volwassene wordt volgens deze theorie ingedeeld in verschillende psychoseksuele stadia.

punta rock

een soort dansmuziek afkomstig uit Belize met Caribische en Afrikaanse invloeden, gekarakteriseerd door een welbepaald, constant volgehouden ritme

Q 

quena

een fluit van riet of been afkomstig uit Peru

quota

een bepaald aandeel aan plaatsen, zetels of middelen dat aan een bepaalde groep wordt toegekend, doorgaans volgens bepaalde regels of criteria, met als doel een onevenwichtige toestand te corrigeren (bijvoorbeeld in besluitvormingsfuncties of in de toelating tot bepaalde opleidingen of banen)

R 

reconversie

omschakeling in de industrie of het bedrijfsleven van het ene product op het andere, met het oog op economisch herstel

regenwoud

een bos zoals dat groeit in regenrijke streken bij hoge temperatuur, m.a.w. in tropische gebieden

reproductie

de voortplanting

resources

bronnen

ritueel

het geheel van gebruiken, plechtigheden en ceremoniën van een cultuur bij belangrijke levensgebeurtenissen

rolpatroon (van vrouwen en mannen)

aan vrouwen en mannen voorgeschreven geheel van gedragingen die van jongs af aan worden ingeprent en die in stand worden gehouden op de onder het trefwoord "gendercontract" beschreven wijze

S 

salsa

een swingend muziekgenre afkomstig uit Cuba en gebaseerd op Afrikaanse dansritmes

seance

een bijeenkomst waar vreemde, meestal spiritistische gebeurtenissen worden gedemonstreerd

segregatie van de arbeidsmarkt

de concentratie van vrouwen en mannen in verschillende functies en beroepen. Meestal zijn vrouwen in een beperkter aantal beroepen (horizontale segregatie) en op lagere niveaus (verticale segregatie) geconcentreerd dan mannen.

seksueel geweld

het gebruik van of het dreigen met fysiek of psychisch geweld, met inbegrip van verkrachting, vrouwenmishandeling, seksuele intimidatie, incest en pedofilie

seksuele intimidatie

ongewenst gedrag van seksuele aard of gedrag op grond van geslacht, ook van de kant van superieuren en collega’s, dat afbreuk doet aan de waardigheid van vrouwen en mannen op het werk

Shannon-Wiener index

een methode voor het meten van de biodiversiteit op basis van een set van welbepaalde indexwaarden

sjamaan

een priester-genezer

ska

een soort feestmuziek met een snel ritme en abrupte ritmeveranderingen

soca

afkorting van "soul of calypso", een muziekgenre afkomstig uit Monserrat waarin de heftige dansritmes van de calypso behouden zijn maar de Engelse tekst bijkomstig is geworden

socialisme

politieke stroming die ijvert voor sociale rechtvaardigheid, gelijkheid en het opheffen van de klassenmaatschappij

socioloog

wetenschapper die de menselijke samenleving en al haar verschijnselen bestudeert

sollicitatieplicht

de verplichting om te solliciteren als voorwaarde voor het krijgen van een werkloosheidsuitkering

stereotype

een beeld van een bepaald volk of individu op basis van veralgemening; vb. "de zuinige Hollander"

stikstofverbinding

elke moleculensoort die stikstof (N) als bouwelement bevat

suffragettebeweging

feministische beweging van het einde van de negentiende eeuw die ijverde voor stemrecht voor vrouwen

syllabisch schrift

schrift waarin elk teken een lettergreep aanduidt

U 

urbaan

stedelijk

V 

vallenato

accordeonmuziek van de drugsboeren en -baronnen in Colombia

veredelde plant

nutsplant die door middel van selectie en kruising beter aan de menselijke behoefte werd aangepast

verlichting

een filosofische stroming, ontstaan aan het einde van de zeventiende eeuw, die de wetenschap vooropstelde als de enige weg om de waarheid te achterhalen

verpaupering

het tot armoede vervallen

virus

ziekteverwekker, veel kleiner dan de kleinste bekende bacteriën, die voor zijn voortplanting aangewezen is op levende cellen

vluchthuis

een toevluchtsoord voor vrouwen en kinderen die het slachtoffer zijn van huiselijk geweld

voorbehoedmiddel

middel ter voorkoming van zwangerschap en seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA)

vrouwenstudie

een academische, meestal interdisciplinaire, analytische studie van de situatie van de vrouw, de verhoudingen tussen vrouwen en mannen, en de genderdimensie in tal van andere vakgebieden

W 

werknemersorganisatie

vereniging die ijvert voor betere werkomstandigheden; syn. vakbond

wet van Meden en Perzen

(idioom) een regel waar niet van af te wijken valt

winst

het verschil tussen de totale opbrengst en de totale kosten. In het kapitalistisch economisch systeem gaat de winst naar de kapitalist en krijgen de werknemers alleen een loon uitbetaald.

Z 

zorgarbeid

de zorg voor het huishouden, de opvoeding van de kinderen, de bejaarde ouders…

zouk

muziek afkomstig uit Martinique op een Creoolse tekst, gekenmerkt door een constante beat en een gepolijste sound

zwaar metaal

een metaal met een atoommassa groter dan 20. Meestal worden hiermee de volgende acht stoffen bedoeld: As, Cd, Cr, Hg, Ni, Pb en Zn.